نسخه ۰.۵ — بازار اختیار معامله

بازار اختیار معامله

اختیار معامله سال‌هاست در بورس ایران فعال است، ولی بیشتر سرمایه‌گذارها سراغش نمی‌روند — نه چون پیچیده است، بلکه چون ابزار درستی برای دیدنش وجود نداشت. در این نسخه کل این بازار به پیش‌بینو اضافه شده است.

اگر تا حالا با اختیار معامله کار نکرده‌اید، بخش بعدی را بخوانید. اگر آشنا هستید، مستقیم بروید سراغ «زنجیره‌ی اختیار».

اول: اختیار معامله دقیقاً چیست؟

اختیار معامله قراردادی است که به شما حق می‌دهد — نه اجبار — که یک سهم را در تاریخی مشخص، با قیمتی از پیش تعیین‌شده بخرید یا بفروشید. همین «حق بدون اجبار» تفاوت اصلی‌اش با خرید مستقیم سهم است.

سه اصطلاح که در تمام صفحه می‌بینید:

• قیمت اعمال — قیمتی که در قرارداد قفل شده. مهم‌ترین عددِ هر قرارداد
• سررسید — تاریخی که قرارداد در آن تمام می‌شود. بعد از آن دیگر ارزشی ندارد
• قیمت قرارداد — پولی که امروز بابت این حق می‌دهید. حداکثر ضرر خریدار همین است و نه بیشتر

نکته‌ای که تازه‌واردها را غافلگیر می‌کند: زمان به ضرر خریدار کار می‌کند. هر روز که می‌گذرد، اگر قیمت سهم تکان نخورد، ارزش قرارداد کم می‌شود. پس در اختیار معامله فقط جهت بازار مهم نیست، سرعت رسیدن به آن جهت هم مهم است.

زنجیره‌ی اختیار

زنجیره یعنی همه‌ی قراردادهای یک نماد، کنار هم، مرتب بر اساس قیمت اعمال. این صفحه‌ی اصلی کار شماست.

• اختیار خرید یک سمت، اختیار فروش سمت دیگر و ستون قیمت اعمال وسط — ستون اعمال همیشه دیده می‌شود، حتی وقتی جدول را افقی جابه‌جا می‌کنید. بدون این، در جدول‌های شلوغ گم می‌شوید که هر عدد مال کدام اعمال است
• حالت «فقط اختیار خرید» یا «فقط اختیار فروش» برای وقتی یک سمت بازار برایتان مهم نیست
• نام کامل هر قرارداد — قیمت اعمال و سررسیدش — همان‌جا نوشته شده
• گروه‌بندی بر اساس نماد و بعد سررسید، چون قراردادهای سررسیدهای مختلف را نباید با هم مقایسه کرد

وضعیت قرارداد

هر قرارداد یکی از این سه حالت را دارد و رنگش در جدول همین را نشان می‌دهد:

نوسان ضمنی

مهم‌ترین عددی که در این صفحه اضافه شده. نوسان ضمنی یعنی بازار چقدر نوسان برای این سهم پیش‌بینی می‌کند — عددی که از خودِ قیمت قرارداد بیرون کشیده می‌شود.

چرا مهم است؟ چون به شما می‌گوید قرارداد گران است یا ارزان، مستقل از قیمت ریالی‌اش. دو قرارداد هر دو ۵۰۰ تومان ممکن است یکی ارزان باشد و دیگری گران — نوسان ضمنی همین را مشخص می‌کند.

ضرایب حساسیت

این چهار عدد می‌گویند قیمت قرارداد شما با تغییر شرایط چقدر جابه‌جا می‌شود:

این ستون‌ها پیش‌فرض خاموش‌اند تا جدول شلوغ نشود؛ از تنظیمات ستون‌ها روشنشان کنید.

فیلترها

بازار اختیار صدها قرارداد دارد که بیشترشان به درد شما نمی‌خورند. فیلترها بر اساس وضعیت قرارداد، فاصله از قیمت سهم، حداقل حجم معامله و حداقل موقعیت باز، جدول را به چند ردیف قابل بررسی می‌رسانند.

سازنده‌ی استراتژی

اینجا جایی است که اختیار معامله از «شرط‌بندی روی جهت بازار» تبدیل می‌شود به ابزار مهندسی ریسک.

به‌جای اینکه لازم باشد اسم استراتژی‌ها را بدانید، از خودتان می‌پرسیم چه انتظاری از بازار دارید و بر اساس آن گزینه‌های مناسب را نشان می‌دهیم:

روی هم ۹ الگوی آماده در دسترس است، از ساده تا ترکیبی.

چه چیزی خودکار انجام می‌شود

• پاهای استراتژی از روی قراردادهای واقعی همان سررسید ساخته می‌شوند، نه اعداد فرضی
• نمودار سود و زیان در سررسید رسم می‌شود
• نقطه‌ی سربه‌سر مشخص می‌شود: قیمت سهم باید به کجا برسد تا نه سود کنید نه ضرر
• سقف سود و سقف ضرر محاسبه می‌شود. در استراتژی‌های ترکیبی این دو عدد محدودند و همین جذابیتشان است
• احتمال سود بر اساس نوسانی که خودِ بازار قیمت‌گذاری کرده تخمین زده می‌شود

اگر با نتیجه موافق نبودید، هر پا را می‌توانید دستی عوض کنید و نمودار بلافاصله به‌روز می‌شود.

اسکنر فرصت

تا امروز برای پیدا کردن قرارداد جالب باید نماد به نماد می‌گشتید. حالا کل بازار یکجا بررسی می‌شود:

• قراردادهایی که زیر ارزش ذاتی معامله می‌شوند — یعنی قیمتشان از سودی که همین حالا دارند کمتر است
• قراردادهایی که نسبت به مدل قیمت‌گذاری ارزان یا گران به نظر می‌رسند
• بالاترین و پایین‌ترین نوسان ضمنی بازار
• بیشترین رشد موقعیت باز — جایی که پول تازه وارد شده

یک نکته‌ی مهم درباره‌ی دقت: فقط قراردادهایی نمایش داده می‌شوند که واقعاً معامله شده‌اند. قراردادی که امروز حتی یک معامله نداشته، قیمت واقعی ندارد و اگر واردش کنیم، فهرست پر از فرصت‌های کاذب می‌شود که در عمل قابل خرید نیستند.

تحلیل زنجیره

سه نمودار که تصویر کلی بازار را نشان می‌دهند:

• لبخند نوسان — نوسان ضمنی روی قیمت‌های اعمال مختلف. شکل این منحنی می‌گوید بازار بیشتر نگران ریزش است یا هیجان‌زده‌ی صعود
• منحنی Max Pain — قیمتی که در آن بیشترین تعداد قرارداد بی‌ارزش منقضی می‌شود. عده‌ای معتقدند بازار نزدیک سررسید به این قیمت کشیده می‌شود
• توزیع موقعیت باز — روی هر قیمت اعمال چقدر قرارداد باز وجود دارد. تمرکز بالا معمولاً نقش سطح حمایت یا مقاومت پیدا می‌کند

اگر می‌خواهید شروع کنید

1. یک نماد آشنا انتخاب کنید و زنجیره‌اش را باز کنید
2. نزدیک‌ترین سررسید را ببینید و قراردادهای هم‌قیمت را پیدا کنید
3. ستون نوسان ضمنی را با قراردادهای دیگر مقایسه کنید
4. در سازنده‌ی استراتژی انتظارتان از بازار را انتخاب کنید و نمودار سود و زیان را ببینید
5. قبل از هر تصمیمی، به سقف ضرر و نقطه‌ی سربه‌سر نگاه کنید

یادتان باشد: در اختیار معامله ضرر خریدار محدود به پولی است که داده، ولی احتمال اینکه کل آن پول از بین برود بسیار بیشتر از سهام عادی است. با حجم کوچک شروع کنید.

در نسخه‌های بعدی، روند نوسان ضمنی در طول زمان و رتبه‌بندی آن به این صفحه اضافه می‌شود.